Gaat onze obsessie met true crime te ver? Die vraag stelde De Standaard op 12 oktober in een opiniestuk. Het is een vraag die bij elke nieuwe misdaadpodcast terugkomt, en het eerlijke antwoord is dat het niet aan het genre ligt maar aan de maker. Er zijn podcasts die een zaak zorgvuldig vertellen, en podcasts die van andermans verdriet een cliffhanger maken. Het verschil hoor je vaak al in de eerste aflevering.
Waar het misgaat
Het probleem van true crime is dat de slachtoffers en hun familie niet hebben gekozen voor een publiek. Een moord of verdwijning is voor de luisteraar een verhaal, voor de nabestaanden is het hun leven. Als een podcast details uitvergroot die niets toevoegen aan het begrip van de zaak, of speculeert over wie het gedaan heeft zonder dat er bewijs ligt, dan schuift het genre op van journalistiek naar vermaak.
Een tweede valkuil is de amateurdetective. Luisteraars die zelf gaan zoeken, families benaderen of namen rondsturen op sociale media. Een podcast kan dat niet volledig voorkomen, maar wel ontmoedigen, door duidelijk te zijn over wat vaststaat en wat niet.
Waar je een zorgvuldige podcast aan herkent
Ik let bij een nieuwe misdaadpodcast op een paar dingen. Komen de nabestaanden zelf aan het woord, of wordt er over hen gepraat? Zegt de maker eerlijk wat hij niet weet? En is er een reden om de zaak nu te vertellen, zoals een nieuw onderzoek of een rechtszaak, of is het vooral een goed verhaal?
Een voorbeeld van hoe het kan is de nieuwe podcast over de zaak Mirjam van Lekkerkerk van Omroep West. De makers zeggen nadrukkelijk dat ze haar een gezicht willen geven, niet de dader willen ontmaskeren. Ook de regionale podcasts over oude zaken, zoals die over de onopgeloste moord op cafébaas Fokko Werkman, werken vaak met de familie samen in plaats van om haar heen.
Bij de grote historische zaken ligt het anders. Over de Julietbende is decennia later meer afstand, en dan kan een podcast juist helpen om een periode te begrijpen. Ook dan blijft de vraag of het verhaal over de daders gaat of over de mensen die het overkwam.
Wat jij als luisteraar kunt doen
De luisteraar heeft meer invloed dan hij denkt. Podcasts die zorgvuldig werken verdienen het om gehoord te worden, en podcasts die sensatie verkopen leven van je klikken. Kies dus bewust. Lees de omschrijving, kijk wie de maker is en of er een omroep of krant achter zit met een redactie. En als een podcast je een ongemakkelijk gevoel geeft over de manier waarop over echte mensen wordt gepraat, dan is dat meestal terecht.
Ik luister zelf graag misdaadpodcasts, en ik denk niet dat het genre te ver gaat. Sommige makers gaan te ver. Het is aan ons om het verschil te horen, en daar ook naar te handelen.
