Wetenschap en podcasts zijn een gelukkig huwelijk. Waar een onderzoeker op tv drie minuten krijgt om jaren werk uit te leggen, krijgt hij in een podcast een kwartier of zelfs een uur. In onze podcastgids staan inmiddels ruim dertig Nederlandstalige wetenschapspodcasts, van grote krantenpodcasts tot kleine shows die door studenten worden gemaakt. Ik heb ze doorgeluisterd en de beste op een rij gezet, met bij elke podcast voor wie hij het meest oplevert. Je hebt voor geen van deze shows een studie nodig. Nieuwsgierigheid is genoeg.
Voor wie elke week wil bijblijven
NRC Onbehaarde Apen
De wekelijkse wetenschapspodcast van NRC, gepresenteerd door Gemma Venhuizen en Karlijn Saris. Elke week schuiven redacteuren van de wetenschapsredactie aan, en het gesprek springt van een kleine ontdekking die je anders zou missen naar een wilde theorie of een vondst die het nieuws haalt. Wat ik er goed aan vind, is dat het nooit zwaar wordt zonder dat de inhoud eronder lijdt. Voor wie op de hoogte wil blijven van nieuw onderzoek, zonder vakjargon.
Ondertussen in de kosmos
Het antwoord van de Volkskrant. Tonie Mudde en de wetenschapsredactie bespreken elke week wat er speelt, van verre planeten tot vraagstukken hier op aarde. De naam doet denken aan een ruimtepodcast, maar het terrein is veel breder. Luister je al naar Onbehaarde Apen, dan is dit een prima tweede, omdat de onderwerpkeuze net anders uitvalt. Voor wie wetenschapsnieuws met uitleg wil, verteld door journalisten en onderzoekers samen.
Voor wie weinig tijd heeft
De Universiteit van Nederland Podcast
De collegezaal in je oren, in afleveringen van ongeveer een kwartier. Eén prikkelende vraag, één wetenschapper die het antwoord weet. Waarom moeten muggen altijd jou hebben? Hoe redden robots levens? Het format is streng en dat werkt. Een leuk detail is dat de afleveringen een Creative Commons-licentie hebben, dus je mag ze vrij delen zolang je de makers noemt. Voor de fietsrit naar je werk, een korte treinreis of de lunchpauze, en ook heel geschikt voor scholieren.
Een Podcast over Voeding & Broodje Jaap!
Over voeding wordt veel geroepen en weinig onderbouwd. Deze podcast laat wetenschappers aan het woord, en in de vaste rubriek Broodje Jaap! belt de redactie elke woensdag met emeritus hoogleraar Jaap Seidell om in ongeveer vijftien minuten de week door te nemen. Voor iedereen die af wil van tegenstrijdige voedingsadviezen en wil weten wat het onderzoek echt zegt.
Voor wie dieper wil gaan
Radio Swammerdam
Een uur lang één onderzoeker, en dat is precies de kracht. Radio Swammerdam is een wekelijks programma over Amsterdamse wetenschap dat op zondagochtend om 11.00 uur live te horen is vanuit Pakhuis de Zwijger op Radio Salto en op dinsdag als podcast verschijnt. Het wordt helemaal vrijwillig gemaakt door studenten, en dat hoor je aan het enthousiasme. Geen gelikte productie, wel ruimte voor nuance en de verhalen achter een onderzoek. Voor wie liever één onderwerp goed begrijpt dan tien onderwerpen half.
Oudheid
Elke week praat een wetenschapper een uur lang over de klassieke wereld en ver daarbuiten, van Rome tot Aksum en van Plato tot de godin Nehalennia. Dit is waar wetenschap en geschiedenis elkaar raken. Vind je dat leuk, kijk dan ook eens naar onze lijst met de beste geschiedenispodcasts. Voor wie houdt van lange gesprekken met echte specialisten.
Verrekijkers
Van het Rathenau Instituut, gepresenteerd door Djurre Das, Simone Harmsen en Timo Nieuwenhuis. Hier gaat het niet over hoe een technologie werkt, maar over wat die met ons doet en hoe we er als samenleving mee om willen gaan. Onderzoekers en beleidsmakers zitten samen aan tafel. De toon is verkennend en dat vind ik verfrissend in een tijd waarin iedereen over AI meteen een mening heeft. Voor wie wil meedenken over technologie en maatschappij.
Onder Mediadoctoren
Mediawetenschappers Vincent Crone en Linda Duits nemen om de week één actuele mediakwestie onder handen, vaak met een extra expert of programmamaker erbij. Het is een podcast over hoe media onze werkelijkheid vormen, en je kijkt daarna echt anders naar het nieuws. Voor wie in media of communicatie werkt, of gewoon kritischer wil leren kijken.
Voor wie wetenschap met een lach wil
Zimmerman en Space
De makers noemen het zelf een astronomische combinatie van wetenschap en flauwekul, en dat dekt de lading. Het gaat over sterrenkunde en ruimtevaart, de feiten kloppen, maar niemand neemt zichzelf te serieus. Omdat het heelal zich niet aan de waan van de dag houdt, kun je ook oude afleveringen nog prima luisteren. Voor iedereen die weleens omhoog kijkt en zich afvraagt hoe het zit.
Lekker Uitgelegd
Om de twee weken duiken Rick en Dennis in een onderwerp waarvan je niet wist dat je er meer over wilde weten, van de schedel van Erasmus tot bizarre ontmoetingen in de jungle van Guatemala. Rick studeerde taalwetenschap en ontwikkelingspsychologie, Dennis Meso-Amerikaanse archeologie, en die achtergrond merk je aan de onderwerpen. Voor wie van weetjes houdt en dat graag met een knipoog krijgt.
Slimmer Presteren Podcast
Wetenschapsjournalist Jurgen van Teeffelen en Gerrit Heijkoop, die zichzelf een middle-aged-man-in-lycra noemt, toetsen wat er in de sportwereld wordt beweerd aan onderzoek. Werkt dat supplement echt? Klopt die trainingsmethode? Een kritische blik in de toon van een gesprek bij de koffie. Voor sporters die de onzin van het zinvolle willen scheiden, en een goede aanvulling op onze podcasts voor tijdens het hardlopen.
Gezondheid, maar dan onderbouwd
Het Spreekuur
Maker Brechje van Bladel gaat elke week in gesprek met neuropsycholoog Erik Scherder en cardioloog Leonard Hofstra over je brein en je hart. Van dementie en diabetes tot slaap, voeding en de invloed van muziek. Het Spreekuur is een samenwerking tussen Corti Media en Quest, en de vraag is steeds wat de wetenschap zegt en wat je ermee kunt. Het vervangt geen huisarts, maar het helpt wel om door alle gezondheidstips heen te prikken. Voor wie een wekelijkse check-up voor hoofd en hart wil.
Waar begin je?
Ben je nieuw in het genre, begin dan met De Universiteit van Nederland Podcast. Een kwartier per aflevering, altijd een duidelijke vraag en een duidelijk antwoord. Wil je daarna een vaste wekelijkse afspraak, kies dan NRC Onbehaarde Apen of Ondertussen in de kosmos, afhankelijk van welke krant je toch al leest. Heb je zin in een uur echte verdieping, dan is Radio Swammerdam mijn persoonlijke favoriet in deze lijst, juist omdat het zo ongepolijst en oprecht is.
Opvallend is hoeveel universiteiten inmiddels zelf podcasts maken. Tilburg University heeft Science Quest, waarin onderzoekers vertellen over hun eigen werk, en ook andere universiteiten hebben hun eigen shows. Die zijn wisselend van kwaliteit, maar je hoort de kennis wel rechtstreeks van de mensen die het onderzoek doen. Zoek je nog meer om te luisteren, dan vind je in onze podcasttips shows uit alle genres.
