Wie deze week over Breendonk leest, komt vooral de nieuwe dramareeks tegen. Toch zit in het pakket dat de VRT rond het Fort van Breendonk heeft samengesteld ook een podcast, en die is voor luisteraars misschien het interessantste deel. Vrouwen van Breendonk van Isabel Voets verschijnt vanaf zondag 29 november op VRT MAX. Dat staat in het overzicht dat de VRT deze week publiceerde, met de fictiereeks, een documentaire, een graphic novel en lesmateriaal voor scholen.
Breendonk was tijdens de Tweede Wereldoorlog een Duits gevangenkamp in Willebroek, tussen Mechelen en Antwerpen, berucht om de mishandeling van gevangenen. De podcast kiest een opvallende ingang. Hij volgt niet de bewakers of de mannelijke gevangenen, maar twee vrouwen aan tegenovergestelde kanten.
Twee vrouwen, twee kanten
De eerste is Ilse Birkholz, de vrouw van kampcommandant Philipp Schmitt. Ze werkte als secretaresse in het fort. De vraag die de podcast stelt, is of zij een argeloze toeschouwer was of zelf sadistische trekken had. De tweede is Betty Sneyers, advocate en verzetsvrouw. Zij zat meer dan drie maanden in een isoleercel en zag de folterkamer meerdere keren van binnen. De makers gaan na hoe zij vanuit een burgerlijke achtergrond in een communistisch spionagenetwerk terechtkwam.
Historici Dimitri Roden en Michèle Corthals en criminologe Nancy Van Driessche reconstrueren de twee levens uit archieven en bronnen, schrijft de VRT. Ook wat er na de oorlog van beide vrouwen overbleef komt aan bod. Volgens de omroep leefde Betty nog twee levens, terwijl Ilse verdween. Dat laatste is wat mij betreft de haak van de reeks. Een verhaal dat bij de archiefstukken ophoudt, vraagt om een podcast die durft te zeggen wat we niet weten.
Waar de podcast in het geheel past
De VRT brengt Breendonk als een soort pakket, en dat bepaalt hoe je de podcast het best beluistert. Vanaf zondag 8 november loopt de fictiereeks wekelijks op VRT 1 en VRT MAX, en op Streamz is hij al te zien. In de trailer van Streamz en VRT zie je het kamp, de bewakers en enkele hoofdpersonages uit de reeks.
Daarnaast komt er een driedelige documentaire op VRT Canvas, De hel van Breendonk, met historicus Koen Aerts. Daarin wordt ook geluid gebruikt van het proces tegen de daders uit 1946 en 1947, waarvan ongeveer vier uur bewaard is gebleven. Voor scholen maakte de VRT een gratis EDUbox over morele keuzes, voor de tweede en derde graad van het Vlaamse secundair onderwijs.
De volgorde in de agenda is handig. Wie eerst de fictie kijkt en dan de documentaire, krijgt de podcast pas eind november, als het verhaal van het kamp al bekend is. Daardoor kan Vrouwen van Breendonk zich op twee mensen richten zonder alles opnieuw te hoeven uitleggen.
Voor wie is dit?
Dit is een reeks voor luisteraars die van verhalende geschiedenis houden, en die geen moeite hebben met zware onderwerpen. Hoeveel afleveringen het worden, meldt de VRT nog niet. Wie in de tussentijd iets vergelijkbaars zoekt, kan terecht bij De Kunst van het Verdwijnen, ook van VRT MAX, over oorlogsgeschiedenis in de Antwerpse Joodse wijk. Ook ons stuk over de podcast over propagandist Max Blokzijl laat zien hoe sterk één persoon als ingang voor de oorlog kan werken. Meer tips staan in ons overzicht van de beste geschiedenispodcasts.
Mijn verwachting is dat Vrouwen van Breendonk vooral blijft hangen door de vraag over Ilse Birkholz. Een kampcommandant ken je uit de geschiedenisboeken, zijn vrouw achter de typemachine niet. Zet zondag 29 november in je agenda.



