De BNNVara-podcast Zwijgen aan Zee is genomineerd voor de Dutch Podcast Awards, maar ligt nu onder vuur. Onderzoeker Joop Burgerhout, die zelf in de serie te horen is, beschuldigt maker Roeland Wendel van plagiaat. De Ombudsman voor de publieke omroepen neemt zijn klacht in behandeling, meldde het AD op 15 oktober. Wat speelt er precies, en moet je de podcast nog luisteren?
Waar de podcast over gaat
Zwijgen aan Zee draait om het drama op de Katwijkse haringlogger KW 171 in 1915. Aan boord brak een godsdienstwaanzin uit en drie vissers werden door hun collega’s doodgeslagen. Wendel hoorde het verhaal als kind van zijn opa en ging uitzoeken wat er waar van was. De serie verscheen vanaf 6 juli 2026 en kreeg volgens het AD ruim 75.000 euro uit het NPO Fonds. Wendel vertelde op Instagram dat hij na de release honderden reacties kreeg van mensen die de reeks in één ruk uitluisterden.
Wat de onderzoeker de maker verwijt
De kern van de klacht gaat over een psychiatrisch rapport uit 1915, een zogeheten Pro Justitia-rapport. In de podcast lijkt het alsof Wendel dat stuk vond in een archief. Volgens Burgerhout kreeg hij het gewoon van hem, net als ander materiaal uit veertig jaar onderzoek. “Hij heeft niets ontdekt”, zegt Burgerhout in het AD. Hij vindt bovendien dat hij er in de serie slecht vanaf komt.
BNNVara erkent een deel. De omroep zegt dat het rapport inderdaad door Burgerhout is verstrekt en dat de herkomst beter vermeld had moeten worden. Plagiaat ontkent BNNVara, en volgens de omroep staat het journalistieke fundament overeind. Inmiddels staat er bij aflevering 6 een disclaimer in de shownotes. Burgerhout vindt dat onvoldoende en wil een hoorbare rectificatie in de podcast zelf, aangepaste promotieteksten en bronvermelding van zijn boeken. Ook Bart FM Droog van Reporters Online is kritisch. Hij noemt het onderzoek in de podcast grotendeels geënsceneerd, omdat de feiten over de zogenoemde Gekkenlogger al lang bekend waren.
Waarom dit verder gaat dan één ruzie
Wat mij opvalt als ik de afleveringen in onze gids naloop, is dat onder elke aflevering een zin staat die je makkelijk overslaat. De podcast is gebaseerd op journalistiek onderzoek en archiefbronnen, maar de fictieve scènes zijn gedramatiseerde reconstructies. Zwijgen aan Zee is dus nadrukkelijk een mengvorm, half onderzoek en half hoorspel. Dat is in verhalende podcasts heel gewoon, en vaak ook wat ze zo meeslepend maakt. Je hoort de maker zoeken, twijfelen en iets vinden.
Precies daar wringt het. Bij zo’n format telt de zoektocht als het verhaal. Als blijkt dat een belangrijke vondst geen vondst was, verandert dat hoe je de hele serie hoort. Ik schreef eerder over hoe ver een podcast over echte misdaad mag gaan, en deze zaak voegt daar een vraag aan toe. Hoeveel regie mag een maker voeren over zijn eigen ontdekkingstocht voordat het een reconstructie wordt die je als luisteraar anders zou moeten horen?
Nog iets wat in de berichtgeving makkelijk door elkaar loopt. Zwijgen aan Zee is niet bekroond maar genomineerd, en wel in de categorie sound design, zoals je ziet in ons overzicht van de genomineerden. De vakjury beoordeelt daar het geluid en de productie, niet de journalistiek. De klacht raakt dus vooral een ander deel van de podcast dan waarvoor hij kans maakt. De winnaars worden op 3 november bekendgemaakt.
Wat de Ombudsman kan doen
De Ombudsman voor de publieke omroepen toetst klachten aan de Code Journalistiek Handelen van de omroepen. In de mail die het AD inzag, staat dat de behandeling nog even op zich kan laten wachten omdat er andere dossiers voorgaan. Een snelle uitspraak hoef je dus niet te verwachten, zeker niet voor de uitreiking.
Luisteren of overslaan?
Ik zou hem nog steeds luisteren, maar met andere oren. Het verhaal over de KW 171 is aangrijpend en goed gemaakt, en dat staat los van de vraag wie welk document vond. Hoor het als een gedramatiseerde reconstructie van een bekend drama, niet als een journalistieke primeur. Wil je het hele verhaal, lees dan ook wat Burgerhout er al jaren over publiceerde. Juist het naast elkaar leggen van die twee laat zien hoe een verhalende podcast met zijn bronnen omgaat, en dat maakt je een kritischer luisteraar.
