Tijdens de Tweede Wereldoorlog luisterden Nederlanders massaal naar de radiopraatjes van NSB’er Max Blokzijl. Duizenden luisteraars schreven hem brieven, en die lagen jarenlang onaangeroerd in dozen in de kelder van het NIOD. Programmamaker Anne Margot van der Baan en historicus René Kok openden ze als eersten en maakten er de audiodocumentaire Brieven aan Max Blokzijl van. Trouw besprak de reeks op 21 oktober 2026 en schrijft dat je als luisteraar ervaart hoe propaganda in de oorlog werkte. Moet je hem horen?
Wie was Max Blokzijl
Blokzijl (1884 tot 1946) was zanger en journalist, en tijdens de bezetting een van de bekendste radiostemmen van het land. Hij was correspondent in Berlijn geweest en had de machtsovername van 1933 van dichtbij meegemaakt. Eind 1940 kwam hij terug om voor de radio te vertellen over Duitsland onder Hitler. Dat hij al sinds 1935 lid was van de NSB, hield hij voor zijn luisteraars verborgen, vertelt de eerste aflevering. In zijn programma Brandende kwesties beantwoordde hij brieven van luisteraars. Na de bevrijding werd hij ter dood veroordeeld, als eerste Nederlander nog voor NSB-leider Anton Mussert, zoals Trouw opmerkt, en op 16 maart 1946 gefusilleerd.
Wat je hoort in de reeks
De reeks telt zes afleveringen van ruim een half uur tot vijftig minuten. Vier staan er nu online, de eerste twee verschenen op 5 oktober en daarna kwam er elke maandag een bij. Je hoort Blokzijl zelf in archiefopnamen, en je hoort de brieven. Het zijn klachten van winkeliers die geen klanten meer krijgen omdat ze NSB’er zijn, vragen van mensen die niet durven toe te treden, en fans die hem om een foto vragen. Aflevering vier gaat over Bureau Blokzijl, het kantoor dat hij oprichtte om al die hulpvragen te beantwoorden en door te sturen naar instanties.
Juist dat bureau vind ik het sterkste deel. Je hoort hoe een propagandist geen grote toespraken nodig had. Hij loste kleine problemen op, toonde begrip voor de zorgen van gewone mensen en keerde zich in een praatje zelfs tegen verraders en hamsteraars. Trouw noemt zijn programma een soort clubhuis in de ether. Van der Baan merkt in de reeks op dat je ook nu nog gevoelig kunt zijn voor die ogenschijnlijke redelijkheid, en dat is precies wat het ongemakkelijk maakt om naar te luisteren.
Waarom critici hem aanraden
Er zijn veel podcasts over de oorlog, maar de meeste vertellen over verzet, vervolging of de frontlinie. Deze reeks kijkt naar de mensen die aan de verkeerde kant stonden, en naar hoe ze werden vastgehouden. De makers vellen geen makkelijk oordeel over de briefschrijvers. Ze laten ze zelf aan het woord, met hun zelfmedelijden en hun overtuiging dat de geschiedenis hun gelijk zou geven. Dat maakt het een les in hoe propaganda werkt, en die les is in een tijd van sociale media en algoritmes niet bepaald verouderd.
Mijn oordeel is daarom simpel. Luisteren, en dan het liefst in één keer als alle zes de afleveringen er zijn.
Waar je hem vindt en wat je daarna luistert
De reeks verschijnt in de podcastfeed Beeld & Geluid Audioseries, waar het archief van radio- en tv-opnamen uit Hilversum de basis vormt. In dezelfde feed staat ook Radio Herrijzend Nederland uit 2025, tien afleveringen over de geheime zender die in september 1944 in het bevrijde Eindhoven begon uit te zenden. Dat is eigenlijk de tegenhanger van Blokzijl, het vrije woord tegenover de bezetter, en het past er perfect achteraan.
Wil je daarna breder in de geschiedenis duiken, dan is Veldheren een goede volgende stap, al gaat die vooral over militaire geschiedenis. Meer tips staan in het overzicht van de beste geschiedenispodcasts.
